Heidegger: Martin Heidegger i filozofia sensu bycia

0

Martin Heidegger (1889–1976) był jednym z najwybitniejszych i najbardziej wpływowych niemieckich filozofów XX wieku. Jego prace z zakresu fenomenologii, hermeneutyki i egzystencjalizmu odcisnęły trwałe piętno na współczesnej myśli. Na wrzesień 2024 roku Martin Heidegger miałby 115 lat. Jego przełomowe dzieło „Bycie i czas” z 1927 roku, opublikowane w wieku 38 lat, przyniosło mu natychmiastową międzynarodową sławę i widoczność intelektualną. Mimo ogromnego wpływu jego filozofii, postać Heideggera budzi kontrowersje ze względu na jego zaangażowanie w działalność partii nazistowskiej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na wrzesień 2024 roku miałby 115 lat.
• Żona/Mąż: Elfriede Petri
• Dzieci: Hermann Heidegger
• Zawód: Filozof
• Główne osiągnięcie: Autor monumentalnego dzieła „Bycie i czas”, które zrewolucjonizowało filozofię XX wieku.

Podstawowe informacje o Martinie Heideggerze

Martin Heidegger urodził się 26 września 1889 roku w Meßkirch, w Cesarstwie Niemieckim. Jego życie zakończyło się 26 maja 1976 roku w Fryburgu Bryzgowijskim, w wieku 86 lat. Jest uznawany za jednego z czołowych niemieckich filozofów XX wieku, którego myśl wywarła znaczący wpływ na takie nurty jak fenomenologia, hermeneutyka i egzystencjalizm. Obszar jego zainteresowań badawczych obejmował metafizykę, sztukę, religię, język, ontologię oraz filozofię technologii.

Edukacja akademicka Heideggera rozpoczęła się na Uniwersytecie we Fryburgu, gdzie w 1914 roku uzyskał stopień doktora, a w 1916 roku ukończył habilitację. Te osiągnięcia stanowiły fundament dla jego późniejszych, rewolucyjnych prac filozoficznych, które na zawsze zmieniły oblicze filozofii zachodniej. Jego systematyczne podejście do analizy bytu i ludzkiej egzystencji, często określane jako filozofia heideggera, zyskało mu miano jednego z najważniejszych niemieckich filozofów xx wieku.

Życie prywatne i pochodzenie

Martin Heidegger był synem Johanny (z domu Kempf) i Friedricha Heideggera. Jego ojciec pełnił funkcję zakrystiana w lokalnym kościele wiejskim, co ukształtowało jego wczesne wychowanie w tradycyjnej atmosferze katolickiej. W 1903 roku, w wieku 14 lat, rozpoczął przygotowania do stanu duchownego, a w 1909 roku wstąpił do seminarium jezuickiego. Został jednak zwolniony po kilku tygodniach z powodu problemów z sercem, co skierowało go na inną ścieżkę życiową. W 1917 roku poślubił Elfriede Petri, z którą miał syna Hermanna. Ich małżeństwo trwało aż do śmierci filozofa.

Warto wspomnieć o jego skomplikowanej relacji z Hannah Arendt, jedną z jego najsłynniejszych studentek i późniejszych filozofek. Ich związek, trwający w latach 1924–1928, miał znaczący wymiar zarówno osobisty, jak i intelektualny.

Kariera akademicka i filozoficzna

Po przerwaniu studiów teologicznych w 1911 roku, Martin Heidegger skierował swoje zainteresowania ku filozofii. Kluczową inspiracją okazały się „Badania logiczne” Edmunda Husserla, ojca fenomenologii. W 1927 roku opublikował swoje najważniejsze dzieło, „Bycie i czas” (Sein und Zeit). Ta monumentalna książka przyniosła mu natychmiastową międzynarodową sławę i uczyniła go czołowym intelektualistą swoich czasów. „Bycie i czas” stanowi próbę odpowiedzi na fundamentalne pytanie o sens bycia, analizując egzystencjalne uwarunkowania bycia-w-świecie, czyli Dasein.

Kariera akademicka Heideggera nabrała tempa w 1923 roku, kiedy został profesorem nadzwyczajnym na Uniwersytecie w Marburgu. Tam współpracował z takimi postaciami jak Rudolf Bultmann czy Paul Tillich. W 1928 roku, po przejściu Edmunda Husserla na emeryturę, Heidegger przyjął prestiżową ofertę objęcia katedry filozofii na Uniwersytecie we Fryburgu. Jego objęcie katedry po Husserlu symbolizowało pewnego rodzaju sukcesję intelektualną, choć ich drogi filozoficzne miały się z czasem coraz bardziej rozchodzić.

21 kwietnia 1933 roku Martin Heidegger został wybrany rektorem Uniwersytetu we Fryburgu, sprawując tę funkcję przez rok. W tym okresie realizował program nauczania zgodny z nazistowską polityką kulturalną, co stało się jednym z najbardziej kontrowersyjnych aspektów jego biografii. Po zakończeniu II wojny światowej i okresie zakazu nauczania nałożonego przez francuskie władze okupacyjne, Heidegger powrócił na uczelnię w semestrze zimowym 1950–51. Otrzymał status profesora emerytowanego i wykładał regularnie do 1958 roku, kontynuując swoją działalność naukową.

Kluczowe etapy kariery akademickiej

• 1914: Uzyskanie stopnia doktora (PhD) na Uniwersytecie we Fryburgu.
• 1916: Ukończenie habilitacji (Dr. phil. hab.) na Uniwersytecie we Fryburgu.
• 1923: Został profesorem nadzwyczajnym na Uniwersytecie w Marburgu.
• 1928: Objął katedrę filozofii na Uniwersytecie we Fryburgu, zastępując Edmunda Husserla.
• 1933–1934: Sprawował funkcję rektora Uniwersytetu we Fryburgu.
• 1950–1958: Powrócił na uczelnię jako profesor emerytowany (emeritus).

Zaangażowanie polityczne i okres wojny

Zaangażowanie Martina Heideggera w politykę stanowi jeden z najbardziej dyskutowanych aspektów jego życia. 1 maja 1933 roku, zaledwie trzy miesiące po dojściu Adolfa Hitlera do władzy, Heidegger wstąpił do partii nazistowskiej (NSDAP) i pozostał jej członkiem aż do końca wojny w 1945 roku. Ten wybór polityczny był zgodny z jego postawą rektorską. W listopadzie 1933 roku podpisał „Ślubowanie wierności profesorów niemieckich uniwersytetów i szkół wyższych Adolfowi Hitlerowi i państwu narodowosocjalistycznemu”, co było wyrazem publicznego poparcia dla reżimu.

Wcześniejsze doświadczenia wojenne Heideggera obejmowały służbę wojskową w ostatnim roku I wojny światowej. Przez dziesięć miesięcy służył jako żołnierz w jednostce meteorologicznej na froncie zachodnim. Pod koniec II wojny światowej, jesienią 1944 roku, został powołany do Volkssturmu, organizacji paramilitarnej, i przydzielony do kopania rowów przeciwpancernych.

Zaangażowanie polityczne i wojskowe

• 1 maja 1933: Wstąpienie do partii nazistowskiej (NSDAP).
• Listopad 1933: Podpisanie „Ślubowania wierności profesorów niemieckich uniwersytetów i szkół wyższych Adolfowi Hitlerowi i państwu narodowosocjalistycznemu”.
• Ostatni rok I wojny światowej: Służba wojskowa w jednostce meteorologicznej.
• Jesień 1944: Powołanie do Volkssturmu.

Kontrowersje i skandale

Po zakończeniu II wojny światowej Martin Heidegger musiał zmierzyć się z konsekwencjami swojego zaangażowania politycznego. Francuskie władze okupacyjne zakazały mu nauczania i uczestnictwa w życiu uniwersyteckim, poddając go procesowi denazyfikacji. W 1949 roku został sklasyfikowany jako „Mitläufer” (sympatyk/poplecznik). W wywiadzie udzielonym magazynowi „Der Spiegel” w 1966 roku próbował uzasadnić swoje poparcie dla nazizmu, co wywołało falę krytyki. Zgodnie z jego wolą, tekst „Tylko Bóg może nas uratować” opublikowano dopiero pięć dni po jego śmierci w 1976 roku.

Relacja Heideggera z Alfredem Rosenbergiem, ideologiem nazizmu, również wpisuje się w kontekst jego kontrowersji. Heidegger aspirując do roli głównego filozofa partii nazistowskiej, napotkał na opór Rosenberga. Pomimo tych kontrowersji, jego wpływ na myśl filozoficzną pozostaje niezaprzeczalny, a dzieło heideggera nadal stanowi przedmiot badań i dyskusji na całym świecie.

Warto wiedzieć: Pomimo swojej klasyfikacji jako „Mitläufer” po wojnie, Heidegger nigdy w pełni nie zdystansował się od swojej przeszłości politycznej, co było źródłem ciągłych debat i krytyki.

Ciekawostki i szczegóły dotyczące dorobku

Większość swojego przełomowego dzieła „Bycie i czas” Martin Heidegger napisał w swojej wakacyjnej chacie w Todtnauberg, co sprzyjało głębokim rozważaniom nad fenomenologią i ontologią.

Druga ważna praca Heideggera, „Przyczynki do filozofii”, napisana w latach 1936–1937, została opublikowana dopiero w 1989 roku, czyli 13 lat po jego śmierci. Pod koniec życia Heidegger zaplanował wydanie zbiorowe swoich dzieł (Gesamtausgabe), które miało obejmować wszystkie jego publikacje i niepublikowane wykłady. Do 2019 roku edycja ta liczyła już ponad 100 tomów i była bliska ukończenia, co świadczy o ogromnym dorobku tego niemieckiego filozofa.

Martin Heidegger był mentorem wielu wybitnych myślicieli, takich jak Herbert Marcuse, Hans-Georg Gadamer, Hannah Arendt czy Emmanuel Levinas. Mimo różnic politycznych i filozoficznych, wszyscy oni pozostawali pod silnym wpływem jego myśli. Heidegger wprowadził do filozofii unikalne pojęcia, które zrewolucjonizowały sposób myślenia o ludzkiej egzystencji, między innymi „Dasein” i „bycie-w-świecie”. Jego analiza bycia, bycia bytu, czy egzystencja podkreślała fundamentalne znaczenie czasu i czasowości dla sposobu, w jaki doświadczać możemy bycia. Analiza bycia Dasein w kontekście egzystencja jest kluczowa dla zrozumienia jego filozofii. Heidegger uważał, że tradycyjna filozofia zapomniała o pytaniu o byt, skupiając się na bytach. Jego filozofia jest próbą powrotu do tego fundamentalnego pytania. Jego wkład do ontologii i analizy egzystencja jest nie do przecenienia. Pytanie o bycie, które stawiał, jest pytaniem o samo jądro ludzkiego doświadczenia. Jego filozofia heideggera wykracza poza ramy egzystencjalizmu, oferując unikalną perspektywę na ludzką egzystencję i jej relację z światem. Jego analiza bycia bytu i jego związku z bycia w ogóle jest kluczowa dla zrozumienia jego ontologii. Filozofia XX wieku nie byłaby taka sama bez jego fundamentalnego wkładu. Analiza przez niego pojęcia bycia i jego odniesienia do nicości jest jednym z najbardziej oryginalnych aspektów jego myśli. Jego zrozumienie egzystencji ludzkiej jako bycia-ku-śmierci jest jednym z najbardziej znanych aspektów jego filozofii. Jego prace wywarły wpływ na Sartre, a także na takich filozofów jak Peter Sloterdijk czy Jean-Paul Sartre. Jego rozważania nad byciem i jego znaczeniem dla ludzkiego doświadczenia nadal inspirują i prowokują do myślenia. Jego analiza czasu jako horyzontu bycia jest kluczowa dla jego filozofii. Jego próba odnowienia metafizyki poprzez analizę bycia była jednym z jego głównych celów. Jego zrozumienie bycia jako wydarzenia jest kluczowe dla jego późniejszej filozofii. Jego filozofia jest próbą zrozumienia fundamentalnych pytań o byt i jego znaczenie dla ludzkiego życia. Jego analiza języka jako domu bycia jest jednym z jego najbardziej znanych spostrzeżeń. Jego prace wywarły wpływ na wielu znaczących filozofów, którzy rozwijali jego idee w różnych kierunkach. Jego podejście do ontologii jest jednym z najbardziej wpływowych w filozofii XX wieku. Jego rozważania nad byciem i jego związkiem z ludzkim doświadczeniem są nadal badane i dyskutowane przez filozofów na całym świecie. Jego dzieło jest świadectwem jego głębokiego zaangażowania w poszukiwanie prawdy o byciu.

Najważniejsze dzieła i pojęcia

• Przełomowe dzieło: „Bycie i czas” (Sein und Zeit), opublikowane w 1927 roku.
• Dzieło pośmiertne: „Przyczynki do filozofii”, napisane w latach 1936–1937, opublikowane w 1989 roku.
• Kluczowe pojęcia: „Dasein” (specyficzny rodzaj bytu ludzkiego), „bycie-w-świecie”.

Wpływ na uczniów

Martin Heidegger był mentorem wielu wybitnych myślicieli, którzy kontynuowali i rozwijali jego idee, często w nowych kierunkach. Do jego najbardziej znanych uczniów należą:

• Herbert Marcuse
• Hans-Georg Gadamer
• Hannah Arendt
• Emmanuel Levinas

Mimo że niektórzy z nich poszli własnymi ścieżkami filozoficznymi, a nawet krytykowali pewne aspekty myśli Heideggera, pozostali oni pod znaczącym wpływem jego filozofii.

Miejsce pracy twórczej

Warto wiedzieć: Większość swojego przełomowego dzieła „Bycie i czas” Martin Heidegger napisał w swojej wakacyjnej chacie w Todtnauberg, ciesząc się widokiem na góry, co podkreśla znaczenie jego otoczenia dla procesu twórczego.

Ogromny dorobek

Pod koniec życia Martin Heidegger zaplanował wydanie zbiorowe swoich dzieł (Gesamtausgabe). Do 2019 roku edycja ta liczyła już ponad 100 tomów i była bliska ukończenia, co świadczy o rozległości i głębokości jego myśli filozoficznej.

Podsumowując, dzieło Martina Heideggera oferuje głębokie wglądy w ludzką egzystencję i sens bycia, zachęcając do refleksji nad fundamentalnymi pytaniami filozoficznymi, nawet w obliczu złożonych i kontrowersyjnych aspektów jego życia. Jego wkład w filozofię XX wieku jest niezaprzeczalny, a jego idee nadal kształtują współczesne dyskusje intelektualne.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Martin_Heidegger