Johann Strauss: Król Walca, czyli Johann Strauss II i Nietoperz

1

Johann Strauss II, znany i uwielbiany jako „Król Walca”, był wiodącą postacią austriackiej sceny muzycznej XIX wieku. Urodzony 25 października 1825 roku, w wieku 73 lat zmarł 3 czerwca 1899 roku. Syn równie słynnego kompozytora Johanna Straussa I, mimo początkowych przeszkód ze strony ojca, zdołał stworzyć imponujący dorobek ponad 500 utworów, w tym niezapomniane walce i błyskotliwe operetki, które na zawsze odmieniły oblicze muzyki lekkiej. Jego życie, naznaczone zarówno triumfami artystycznymi, jak i osobistymi wyzwaniami, stanowi fascynujący rozdział w historii muzyki klasycznej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na czerwiec 1899 roku miał 73 lata.
• Żona/Mąż: Trzykrotnie żonaty: z Henriettą Treffz, Angeliką Dittrich i Adele Deutsch.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Kompozytor muzyki lekkiej, skrzypek, dyrygent.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie niezapomnianych walców i operetek, zdobycie tytułu „Króla Walca”.

Johann Strauss II – Król Walca

Podstawowe informacje biograficzne

Johann Strauss II, powszechnie znany jako Johann Strauss Jr. lub Syn, przyszedł na świat 25 października 1825 roku w St Ulrich, niedaleko Wiednia. Jego kariera muzyczna zakończyła się wraz ze śmiercią 3 czerwca 1899 roku, w wieku 73 lat. Strauss był wybitnym austriackim kompozytorem muzyki lekkiej, specjalizującym się w tworzeniu muzyki tanecznej i operetek. Jako wirtuoz skrzypiec zdobył światowe uznanie, co przyniosło mu tytuł „Króla Walca”. Jego niezwykle bogaty dorobek artystyczny obejmuje ponad 500 kompozycji, w tym liczne walce, polki, kadryle oraz kilka znaczących operetek. Choć urodził się w rodzinie katolickiej, posiadał żydowskie korzenie po stronie ojca, co w późniejszych latach stało się przedmiotem historycznych manipulacji. W 1941 roku podjęto próbę wymazania tego faktu z jego biografii przez nazistów, fałszując dokumenty.

Rodzina i życie prywatne

Johann Strauss II był synem słynnego kompozytora Johanna Straussa I i jego pierwszej żony, Marii Anny Streim. Posiadał dwóch młodszych braci, Josefa i Eduarda, którzy również podążyli śladami ojca i starszego brata, budując karierę w świecie muzyki lekkiej.

• Bracia: Josef Strauss, Eduard Strauss

Początkowo ojciec Straussa zdecydowanie sprzeciwiał się jego muzycznym ambicjom, pragnąc dla niego kariery bankiera. Odkrycie potajemnych ćwiczeń na skrzypcach przez młodego Johanna skutkowało surowymi karami fizycznymi. Dopiero decyzja ojca o opuszczeniu rodziny i zamieszkaniu z kochanką otworzyła młodemu Straussowi drogę do pełnego poświęcenia się muzyce, co było możliwe dzięki wsparciu matki.

Pierwszą żoną Straussa była śpiewaczka Henrietta Treffz, z którą przeżył 16 lat, aż do jej śmierci w 1878 roku. Zaledwie sześć tygodni po stracie pierwszej małżonki, poślubił aktorkę Angelikę Dittrich. To drugie małżeństwo okazało się jednak źródłem licznych nieporozumień i konfliktów, co zmusiło kompozytora do podjęcia starań o jego unieważnienie. Rzymskokatolicki Kościół odmówił mu tej możliwości. Aby móc zawrzeć kolejny związek, Strauss zdecydował się na zmianę wyznania i uzyskanie obywatelstwa Saxe-Coburg-Gotha w 1887 roku. W sierpniu tego samego roku poślubił Adele Deutsch, która okazała się jego inspiracją i wsparciem w późniejszych latach jego życia.

• Pierwsza żona: Henrietta Treffz (ślub 1862, zmarła 1878)
• Druga żona: Angelika Dittrich
• Trzecia żona: Adele Deutsch (ślub 1887)

Kariera muzyczna i debiut

Edukację muzyczną Johann Strauss II rozpoczął w tajemnicy, pobierając lekcje u Franza Amona, pierwszego skrzypka w orkiestrze swojego ojca. Jego oficjalny debiut jako kompozytora i dyrygenta odbył się w październiku 1844 roku w wiedeńskim kasynie Dommayera w Hietzing. Mimo prób sabotowania jego występu przez ojca, Johann odniósł spektakularny sukces, prezentując publiczności swoje pierwsze walce, w tym „Sinngedichte” i „Gunstwerber”. Już w 1845 roku otrzymał prestiżowe stanowisko kapelmistrza 2. Wiedeńskiego Pułku Obywatelskiego, stając się muzykiem wiedeńskiej gwardii narodowej.

W burzliwym okresie rewolucji 1848 roku Strauss stanął po stronie rewolucjonistów, co doprowadziło do jego aresztowania za publiczne wykonanie „Marsylianki”. Jego wcześniejsza postawa polityczna wpłynęła na dwukrotne odrzucenie jego kandydatury na stanowisko dyrektora muzyki dworskiej. Po śmierci ojca w 1849 roku, Johann podjął decyzję o połączeniu obu orkiestr – swojej i ojca – tworząc jeden, potężny zespół. Rozpoczął wówczas intensywną działalność koncertową. Aby odzyskać łaskę władz monarchii, zaczął dedykować marsze patriotyczne cesarzowi Franciszkowi Józefowi I. Jego starania przyniosły oczekiwany rezultat w 1863 roku, kiedy to został mianowany dyrektorem balów na wiedeńskim dworze, otrzymując tytuł KK Hofballmusikdirektor.

Najważniejsze dzieła i muzyczne dziedzictwo

Dorobek Johanna Straussa II jest monumentalny i obejmuje ponad 500 utworów, w tym walce, polki, kadryle, a także kilka kluczowych operetek i jeden balet. Do jego najbardziej rozpoznawalnych dzieł należą walce, takie jak „Nad pięknym modrym Dunajem” (An der schönen blauen Donau, op. 314), znany na całym świecie jako The Blue Danube, oraz majestatyczny „Walc Cesarski” (Kaiser-Walzer, op. 437). Skomponował również ponadczasowe „Opowieści Lasku Wiedeńskiego” (Geschichten aus dem Wienerwald, op. 325) oraz żywiołową „Tritsch-Tratsch-Polka” (op. 214).

• Najsłynniejsze walce:
• Nad pięknym modrym Dunajem (The Blue Danube)
• Walc Cesarski (Kaiser-Walzer)
• Inne znane utwory:
• Opowieści Lasku Wiedeńskiego
• Tritsch-Tratsch-Polka

W dziedzinie operetki, Strauss stworzył dzieła, które do dziś stanowią nieodłączny element repertuaru teatrów muzycznych. Należą do nich między innymi „Zemsta nietoperza” (Die Fledermaus, 1874), której premiera odbyła się w wiedeńskiej operze dworskiej, oraz „Baron cygański” (Der Zigeunerbaron, 1885). Jego muzyka zdobyła uznanie i podziw wśród innych wybitnych kompozytorów. Richard Wagner wyrażał się z wielkim szacunkiem o jego walcu „Wino, kobieta i śpiew” (Wein, Weib und Gesang, op. 333). Johannes Brahms, jego bliski przyjaciel, w dowodzie sympatii podpisał się kiedyś na wachlarzu żony Straussa nutami z walca „Nad pięknym modrym Dunajem”, dodając żartobliwy podpis: „Niestety NIE autorstwa Johannesa Brahmsa”.

Warto wiedzieć: Tradycja prowadzenia orkiestry ze skrzypcami w ręku, zapoczątkowana przez Johanna Straussa II, jest do dziś kultywowana, między innymi podczas Koncertów Noworocznych Filharmoników Wiedeńskich, co stanowi żywe świadectwo jego wpływu na muzykę.

Dziedzictwo Johanna Straussa II jest corocznie celebrowane przez Filharmoników Wiedeńskich, a jego twórczość pozostaje fundamentem wiedeńskiej muzyki tanecznej i operetkowej.

Międzynarodowe sukcesy i podróże

Johann Strauss II cieszył się olbrzymią popularnością nie tylko w Wiedniu, ale na całym świecie. W latach 1856–1865 każdego roku odwiedzał Rosję, gdzie występował w Pawilonie Vauxhall w Pawłowsku, przyczyniając się do międzynarodowego rozpowszechnienia muzyki wiedeńskiej.

• Podróże zagraniczne:
• Rosja (co roku, 1856–1865)
• Stany Zjednoczone (1872)

W 1872 roku Strauss udał się do Stanów Zjednoczonych na zaproszenie Patricka Gilmore’a, aby wziąć udział w Międzynarodowym Festiwalu Muzycznym w Bostonie. Tam dyrygował spektakularnym „Monster Concert” z udziałem ponad 1000 wykonawców, co było wydarzeniem bezprecedensowym. Ogromna popularność Straussa w USA doprowadziła do sytuacji, w której fanki masowo prosiły o pukle jego włosów. Aby temu zaradzić, jego lokaj wykazywał się niezwykłą pomysłowością – wycinał futro z czarnego nowofundlanda kompozytora i rozdawał je wielbicielkom jako „autentyczne włosy Straussa”.

Zdrowie i okoliczności śmierci

Przez całe życie Johann Strauss II zmagał się z licznymi problemami zdrowotnymi, które niejednokrotnie wpływały na jego samopoczucie i twórczość. Cierpiał na hipochondrię oraz różne fobie. W 1853 roku, w wyniku ogromnego obciążenia pracą i intensywnego trybu życia, przeszedł załamanie nerwowe. Wówczas konieczne było przekazanie prowadzenia orkiestry jego bratu, Josefowi. Mimo tych trudności, Strauss nie zaprzestał swojej działalności artystycznej.

Zmarł 3 czerwca 1899 roku w Wiedniu. Przyczyną śmierci było zapalenie płuc. W chwili śmierci pracował nad swoim ostatnim dziełem, baletem „Aschenbrödel”. Został pochowany na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu (Zentralfriedhof), miejscu spoczynku wielu zasłużonych postaci kultury austriackiej.

Kontrowersje i rywalizacja

Rodzina Straussów, mimo wspólnej pasji do muzyki, skrywała również mroczne sekrety. Bracia Josef i Eduard zawarli pakt, zgodnie z którym ten, który przeżyje drugiego, miał zniszczyć ich wspólne archiwa. W 1907 roku Eduard Strauss wypełnił tę obietnicę, spalając znaczną część oryginalnych archiwów orkiestrowych w fabryce pieców.

W dziedzinie operetki Johann Strauss II musiał mierzyć się z dynamicznym rozwojem kariery Jacques’a Offenbacha, co stanowiło pewnego rodzaju artystyczną rywalizację na europejskiej scenie muzycznej.

Ciekawostki i znaczenie kulturowe

Pamięć o Johannie Straussie II jest żywa do dziś, a jego dziedzictwo jest celebrowane poprzez liczne upamiętnienia i nawiązania kulturowe. W Wiedniu znajduje się jego dawna rezydencja przy Praterstrasse, która obecnie stanowi część Muzeum Wiednia.

• Filmy biograficzne:
• „Waltzes from Vienna” (1934, reż. Alfred Hitchcock)
• „The Waltz King” (1963, Walt Disney)

Jego życie i bogata twórczość stały się inspiracją dla filmowców. Tradycja prowadzenia orkiestry ze skrzypcami w ręku, zapoczątkowana przez Straussa, jest do dziś kontynuowana, między innymi podczas Koncertów Noworocznych Filharmoników Wiedeńskich, podkreślając jego trwałe dziedzictwo w świecie muzyki.

Podsumowanie

Johann Strauss II, którego walce i operetki wciąż rozbrzmiewają w sercach słuchaczy na całym świecie, udowodnił, że pasja, talent i determinacja mogą pokonać wszelkie przeszkody, prowadząc do tworzenia dzieł o ponadczasowej wartości. Jego muzyka pozostaje żywym świadectwem geniuszu i zamiłowania do życia, kształtując oblicze muzyki lekkiej i operetkowej do dnia dzisiejszego.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Johann_Strauss_II