Kant filozofia: Immanuel Kant, imperatyw kategoryczny i filozofia transcendentalna

0

Immanuel Kant, urodzony 22 kwietnia 1724 roku w Królewcu, to postać monumentalna w historii filozofii zachodniej, której idee do dziś kształtują nasze rozumienie rzeczywistości, moralności i poznania. Jako jeden z najważniejszych myślicieli epoki oświecenia, Kant nigdy nie opuścił swojego rodzinnego miasta, poświęcając życie pracy akademickiej na Uniwersytecie w Królewcu, gdzie z czasem objął katedrę logiki i metafizyki. Jego przełomowe dzieła, w tym słynna „Krytyka czystego rozumu”, zrewolucjonizowały sposób, w jaki postrzegamy ludzkie poznanie i etykę.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na marzec 2024 roku Immanuel Kant miałby 299 lat.
• Żona/Mąż: Nigdy się nie ożenił.
• Dzieci: Nie miał dzieci.
• Zawód: Filozof, profesor logiki i metafizyki.
• Główne osiągnięcie: Autor „Krytyki czystego rozumu” i twórca filozofii transcendentalnej.

Podstawowe informacje o Immanuelu Kancie

Immanuel Kant, którego pierwotne imię brzmiało Emanuel, urodził się 22 kwietnia 1724 roku w Królewcu (Königsberg), mieście położonym w ówczesnym Królestwie Prus, a obecnie wchodzącym w skład obwodu królewieckiego w Rosji. Zmiana imienia na Immanuel nastąpiła później, po tym jak opanował język hebrajski. Filozof zmarł 12 lutego 1804 roku, w wieku 79 lat, w swoim rodzinnym Królewcu. Według przekazów, jego ostatnimi słowami były „Es ist gut” („To jest dobre”), co stanowiło symboliczne zwieńczenie jego długiego, niezwykle systematycznego i ustrukturyzowanego życia.

Kant jest powszechnie uznawany za jedną z kluczowych postaci epoki oświecenia oraz jednego z najbardziej wpływowych myślicieli w całej historii nowoczesnej filozofii zachodniej. Jego monumentalne prace, obejmujące metafizykę, etykę, estetykę i epistemologię, wywarły trwały wpływ na rozwój myśli ludzkiej. Charakterystyczną cechą życia filozofa była niemal zegarmistrzowska precyzja i rygorystyczny harmonogram dnia. Sąsiedzi mieli ponoć regulować swoje zegarki według jego codziennych spacerów, które odbywały się zawsze o tej samej porze. Po śmierci, czaszka Immanuela Kanta stała się przedmiotem badań naukowych. Podczas ekshumacji i przenoszenia jego szczątków, przeprowadzono pomiary, które wykazały, że była ona większa od czaszki przeciętnego niemieckiego mężczyzny, odznaczając się wysokim i szerokim czołem.

Życie prywatne Immanuel Kant

Immanuel Kant pochodził z pruskiej rodziny luterańskiej. W jego domu przywiązywano ogromną wagę do wartości pietystycznych, takich jak głębokie oddanie religijne, pokora i dosłowna interpretacja Biblii. Te wartości z pewnością miały wpływ na jego późniejszą wewnętrzną dyscyplinę i uporządkowany tryb życia. Filozof nigdy nie wstąpił w związek małżeński, choć dwukrotnie rozważał taką możliwość. Pierwszy raz jego uwagę przykuła pewna wdowa, a następnie dziewczyna z Westfalii. W obu przypadkach jednak zwlekał z podjęciem ostatecznej decyzji na tyle długo, że do zawarcia małżeństwa ostatecznie nie doszło.

Mimo samotnego trybu życia, Immanuel Kant cieszył się bogatym życiem towarzyskim. Był cenionym nauczycielem i autorem, utrzymującym kontakt z licznymi kolegami, studentami oraz bywalcami lokalnej loży masońskiej. Jego życie prywatne, choć pozbawione rodziny w tradycyjnym rozumieniu, było wypełnione interakcjami społecznymi i intelektualnymi.

Edukacja i kariera akademicka Immanuel Kant

Edukację Immanuel Kant rozpoczął w Collegium Fridericianum, które ukończył latem 1740 roku. Już w wieku 16 lat zapisał się na Uniwersytet w Królewcu. Z tą prestiżową instytucją pozostał związany przez całe swoje życie zawodowe. Tam studiował filozofię takich myślicieli jak Leibniz i Wolff, pod okiem Martina Knutzena. Knutzen, będący racjonalistą, zapoznał młodego Kanta ze światem nowej fizyki matematycznej Izaaka Newtona i skutecznie odradzał mu teorię harmonii przedustawnej.

Studia zostały przerwane w 1746 roku z powodu udaru mózgu i śmierci ojca. Te wydarzenia zmusiły go do opuszczenia Królewca w 1748 roku i podjęcia pracy jako prywatny korepetytor w okolicznych miejscowościach, aby zapewnić sobie środki do życia. W 1755 roku uzyskał stopień magistra i doktora, a w tym samym roku otrzymał licencję na prowadzenie wykładów na Uniwersytecie w Królewcu. Tam nauczał matematyki, fizyki, logiki oraz metafizyki. W 1770 roku został mianowany profesorem zwyczajnym logiki i metafizyki. W ramach obrony swojej nominacji napisał rozprawę inauguracyjną, która dotyczyła form i zasad świata zmysłowego i intelektualnego.

Główne dzieła i filozofia Immanuel Kant

Rok 1781 przyniósł publikację najsłynniejszego dzieła Immanuela Kanta – „Krytyka czystego rozumu”. W tym monumentalnym tomie filozof podjął próbę odparcia sceptycyzmu Davida Hume’a. Argumentował, że przestrzeń i czas nie są obiektywnymi właściwościami świata, lecz apriorycznymi formami intuicji, które strukturyzują całe ludzkie doświadczenie. Kant dokonał tzw. „przewrotu kopernikańskiego” w filozofii, proponując radykalną zmianę perspektywy: zamiast dostosowywać nasze poznanie do przedmiotów, uznał, że to przedmioty doświadczenia muszą dostosować się do form naszej intuicji i kategorii intelektu. W ramach tej koncepcji rozwinął doktrynę idealizmu transcendentalnego, twierdząc, że obiekty naszego doświadczenia są jedynie „zjawiskami”, a natura rzeczy samych w sobie, czyli noumenów, pozostaje dla człowieka niepoznawalna. Filozofia transcendentalna Kanta wyznaczyła nowy kierunek w teorii poznania. Jest to jeden z fundamentów jego filozofii.

Kolejnym kluczowym dziełem była „Krytyka praktycznego rozumu”, wydana w 1788 roku. W tej pracy Kant rozwinął swoją teorię moralną, opartą na przekonaniu, że to rozum jest autonomicznym źródłem moralności. Człowiek, zdaniem Kanta, powinien działać zgodnie z uniwersalnymi, racjonalnymi zasadami, które można sformułować w postaci imperatywu kategorycznego. Filozofia moralna Kanta podkreślała autonomię woli i godność jednostki. W 1790 roku opublikował „Krytykę władzy sądzenia”, w której zastosował swój system do analizy estetyki i teleologii. Argumentował, że doświadczenie estetyczne wynika z bezinteresownego osądu, a piękno natury pozwala żywić nadzieję na jedność teorii i praktyki, a także na możliwość pogodzenia świata przyrody ze światem wolności. Te trzy dzieła stanowią filary jego rozległej filozofii krytycznej.

Warto wiedzieć: Kant uważał, że moralność opiera się na rozumie, a działanie moralne powinno być zgodne z ogólnym prawem przyrody, które można wyprowadzić z autonomicznej woli. Jego koncepcja imperatywu kategorycznego stanowi fundament etyki obowiązku.

Osiągnięcia naukowe i astronomiczne Immanuel Kant

Immanuel Kant nie ograniczał się jedynie do filozofii, lecz wnosił również znaczący wkład w rozwój nauki. W 1755 roku, w dziele „Powszechna historia naturalna i teoria nieba”, sformułował hipotezę nebularną (mgławicową). Wydedukował z niej, że Układ Słoneczny mógł powstać z ogromnej chmury gazu i pyłu. Hipoteza ta stanowiła przełom w rozumieniu genezy układów planetarnych. Co więcej, Kant prawidłowo zidentyfikował naturę Drogi Mlecznej jako dysku gwiazd. Sugerował jednocześnie, że inne odległe mgławice, obserwowane przez astronomów, mogą być w rzeczywistości osobnymi galaktykami, co znacząco poszerzyło horyzonty ówczesnej astronomii i kosmologii.

W dziedzinie fizyki, Kant przewidział w 1754 roku wpływ grawitacji Księżyca na rotację Ziemi. Argumentował, że przyciąganie to powoduje stopniowe spowalnianie obrotu naszej planety, co w długiej perspektywie doprowadzi do zsynchronizowania obrotu Księżyca z Ziemią, czyli do tzw. obrotu synchronicznego. Kant był również pionierem w nauczaniu geografii fizycznej, stając się jednym z pierwszych wykładowców, którzy traktowali ten przedmiot jako samodzielną dyscyplinę naukową. Jego notatki z wykładów zostały opublikowane w 1802 roku. Po katastrofie w Lizbonie w 1755 roku, filozof próbował naukowo wyjaśnić zjawisko trzęsień ziemi. Stworzył teorię opartą na przesunięciach gazów w podziemnych jaskiniach. Choć ta teoria okazała się błędna, była to jedna z pierwszych prób naukowego wyjaśnienia tego zjawiska, wolna od odwoływania się do sił nadprzyrodzonych.

Warto wiedzieć: Immanuel Kant sformułował hipotezę nebularną, która jest uważana za jedno z pierwszych naukowych wyjaśnień powstawania Układu Słonecznego.

Kontrowersje i relacje z władzą Immanuel Kant

Życie i twórczość Immanuela Kanta nie były pozbawione konfliktów z ówczesnymi władzami, szczególnie w kwestiach religijnych. W 1792 roku filozof popadł w konflikt z pruską cenzurą królewską w związku z próbą publikacji dzieła „Religia w obrębie samego rozumu”. Aby obejść cenzurę teologiczną, musiał skorzystać z możliwości wydania publikacji poprzez wydział filozoficzny Uniwersytetu w Jenie. Sytuacja zaogniła się w 1794 roku, kiedy to otrzymał oficjalną reprymendę od króla Fryderyka Wilhelma II. Królewski rozkaz zakazywał Kantowi publikowania i publicznego wypowiadania się na tematy religijne. Filozof odniósł się do tego wydarzenia w swoim późniejszym dziele „Sporze fakultetów”.

W 1799 roku Immanuel Kant publicznie potępił Johanna Gottfrieda Fichtego w liście otwartym. Sprzeciwiał się radykalnym przekształceniom swojej filozofii przez uczniów, co zapoczątkowało nurt niemieckiego idealizmu. Jego krytyczny stosunek do niektórych interpretacji jego własnych idei świadczy o jego zaangażowaniu w zachowanie czystości filozoficznej myśli.

Ciekawostki i dziedzictwo Immanuel Kant

Dziedzictwo Immanuela Kanta jest wciąż żywe i fascynujące. Jego mauzoleum, znajdujące się w dzisiejszym Kaliningradzie, przetrwało czasy radzieckie jako jeden z niewielu niemieckich zabytków w tym mieście. Do dziś można zaobserwować tam zwyczaj nowożeńców składających kwiaty, co stanowi unikalny element lokalnej kultury i świadczy o trwałym szacunku dla postaci filozofa. Znany niemiecki poeta Heinrich Heine porównał Kanta do Robespierre’a, twierdząc, że o ile ten drugi zgilotynował króla, o tyle Kant był „egzekutorem”, który „zważył Boga” na szalach swojej filozofii, niszcząc tym samym tradycyjną metafizykę. Ta gorzka metafora podkreśla rewolucyjny charakter jego myśli.

Jedną z najbardziej inspirujących idei Kanta była koncepcja „wiecznego pokoju”. Wierzył on, że trwały pokój na świecie mógłby zostać zabezpieczony dzięki utworzeniu międzynarodowej federacji państw republikańskich oraz ścisłej współpracy międzynarodowej. Ta wizja czyni go prekursorem nowoczesnych organizacji globalnych i prawa międzynarodowego. Jego filozofia, mimo upływu wieków, nadal stanowi punkt odniesienia dla debat na temat poznania, moralności, estetyki i praw człowieka, a jego dzieła są nieustannie badane i interpretowane przez kolejne pokolenia myślicieli. Kant filozofia to dziedzictwo, które wciąż kształtuje współczesne myślenie.

Najważniejsze dzieła Immanuela Kanta

Twórczość Immanuela Kanta jest rozległa i obejmuje kluczowe dzieła, które zdefiniowały jego filozofię. Poniżej przedstawiono jego najważniejsze publikacje, które wywarły ogromny wpływ na filozofię:

• **1781:** „Krytyka czystego rozumu” – dzieło, w którym analizuje granice ludzkiego poznania i formułuje teorię idealizmu transcendentalnego.
• **1785:** „Uzasadnienie metafizyki moralności” – wprowadzenie do jego etyki, przedstawiające koncepcję imperatywu kategorycznego.
• **1788:** „Krytyka praktycznego rozumu” – rozwinięcie jego teorii moralnej, eksplorujące rolę rozumu w kształtowaniu moralności.
• **1790:** „Krytyka władzy sądzenia” – dzieło poświęcone estetyce i teleologii, analizujące piękno i celowość w naturze.
• **1793:** „Religia w obrębie samego rozumu” – praca, która wywołała kontrowersje ze względu na krytyczne podejście do dogmatów religijnych.

Chronologia życia i kariery Immanuela Kanta

Życie Immanuela Kanta było naznaczone systematycznością i konsekwentnym rozwojem naukowym. Poniższa tabela przedstawia kluczowe etapy jego życia i kariery:

Immanuel Kant, poprzez swoje fundamentalne dzieła filozoficzne i wczesne hipotezy naukowe, wywarł niezatarty wpływ na myśl zachodnią, kształtując nasze rozumienie poznania, moralności i kosmosu. Jego życie, naznaczone dyscypliną i intelektualną przenikliwością, pozostaje inspiracją, a jego filozofia nadal stanowi kluczowy punkt odniesienia w debatach o naturze rzeczywistości i ludzkiej kondycji.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Immanuel_Kant