Kommodus, właściwie Lucius Aurelius Commodus, urodzony 31 sierpnia 161 roku n.e., był cesarzem rzymskim, którego panowanie od 17 marca 180 roku do 31 grudnia 192 roku, przez ponad 12 lat, stanowiło symboliczny koniec dynastii Antoninów. Jako jedyny syn i dziedzic Marka Aureliusza i Faustyny Młodszej, objął tron w wieku zaledwie 18 lat, a jego rządy, początkowo obiecujące, szybko przerodziły się w okres naznaczony tyranią i ekscentrycznymi zachowaniami. W momencie swojej śmierci, w wieku 31 lat, był już cesarzem, którego pamięć miała zostać potępiona, by później doczekać się zaskakującej rehabilitacji.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na dzień 31 grudnia 192 roku miał 31 lat.
- Żona/Mąż: Nie posiadał żony.
- Dzieci: Posiadał córki, ale nie miał męskiego potomka.
- Zawód: Cesarz rzymski.
- Główne osiągnięcie: Zakończenie wojen z Markomanami (180 r.), choć jego panowanie jest głównie kojarzone z upadkiem i tyranią.
Życie Wczesne i Objęcie Władzy
Lucius Aurelius Commodus przyszedł na świat 31 sierpnia 161 roku w Lanuvium. Jego pochodzenie z rodziny cesarskiej, jako syna Marka Aureliusza i Faustyny Młodszej, od początku zapewniało mu uprzywilejowaną pozycję. Miał brata bliźniaka, Aureliusza Antonina, który jednak zmarł w młodym wieku, co uczyniło Kommodusa jedynym naturalnym sukcesorem tronu. Już w 176 roku, na cztery lata przed samodzielnym objęciem władzy, Marek Aureliusz mianował go współcesarzem, przygotowując go tym samym do przyszłych obowiązków. Oficjalne samodzielne rządy Kommodusa rozpoczęły się 17 marca 180 roku, po śmierci ojca.
Rodzina i Relacje Prywatne
Kommodus, jako syn Marka Aureliusza i Faustyny Młodszej, nosił w sobie dziedzictwo potężnej dynastii Antoninów. Choć miał brata bliźniaka, który nie przeżył dzieciństwa, Kommodus był jedynym męskim potomkiem cesarza, co przesądziło o jego sukcesji. W późniejszym okresie życia, znaczącą rolę w jego życiu odgrywała nałożnica, znana jako Marcja. Jej pasja do wcielania się w mityczne Amazonki zainspirowała cesarza do nazwania jednego z miesięcy roku, grudnia, na jej cześć „Amazonius”. Ta osobista więź świadczy o wpływie bliskich osób na życie cesarza, choć sama relacja była daleka od tradycyjnych małżeństw.
Kariera Polityczna i Charakter Rządów
Kariera polityczna Kommodusa rozpoczęła się wcześnie, gdyż już w 176 roku współrządził z ojcem. Po objęciu samodzielnej władzy w 180 roku, Kommodus podjął decyzję o natychmiastowym zakończeniu wojen z Markomanami, zawierając z nimi pokój. Było to znaczące odejście od polityki militarnej jego poprzednika. W codziennym zarządzaniu imperium, cesarz polegał głównie na prefektach pretorianów, takich jak Tigidius Perennis i wyzwoleniec Marcus Aurelius Cleander, którzy często sprawowali realną władzę. Wyjątkiem od jego zazwyczaj autorytarnej postawy było rozstrzygnięcie sporu w 182 roku na korzyść kolonów z Saltus Burunitanus w Afryce, przywracając im ulgi podatkowe.
Kluczowe Decyzje Polityczne i Administracyjne
- Zakończenie wojen z Markomanami i zawarcie pokoju (180 r.).
- Przekazanie dużej części władzy wykonawczej prefektom pretorianów.
- Przywrócenie ulg podatkowych dla kolonów z Saltus Burunitanus w Afryce (182 r.).
Tyrani i Ekscentryczność Cesarska
Rządy Kommodusa stały się synonimem okrutnej tyranii. Cesarz doprowadził do egzekucji wielu wpływowych senatorów, eliminując potencjalnych rywali i umacniając swoją absolutną władzę. Jego działania często nacechowane były paranoją i obsesyjnym pragnieniem kontroli. Kommodus domagał się od poddanych oddawania sobie czci boskiej, co było powrotem do kontrowersyjnych praktyk takich władców jak Kaligula czy Domicjan. Pod koniec panowania, ogłosił się wcieleniem Herkulesa, znanego jako *Hercules Romanus*, publicznie występując w skórze lwa. Ta narastająca ekscentryczność doprowadziła go do zmiany nazwy Rzymu na *Colonia Commodiana* oraz przemianowania wszystkich miesięcy w roku na nazwy związane z jego osobą i tytułami, co było wyrazem jego megalomanii.
Panowanie Kommodusa zakończyło się w wyniku spisku zawiązanego przez prefekta pretorianów Emiliusza Letusa, pokojowca Eklektusa oraz jego kochankę Marcję. Po śmierci, Senat uchwalił wobec niego *damnatio memoriae*, czyli potępienie pamięci, wymazując jego imię z oficjalnych zapisów i niszcząc jego wizerunki.
Przejawy Tyranii i Kontrowersyjne Działania
- Egzekucje wielu członków Senatu.
- Żądanie kultu boskiego.
- Identyfikacja z Herkulesem (*Hercules Romanus*).
- Zmiana nazwy Rzymu na *Colonia Commodiana*.
- Przemianowanie miesięcy roku na nazwy związane z jego osobą.
Pasje Gladiatora i Występy na Arenie
Jedną z najbardziej charakterystycznych cech Kommodusa było jego obsesyjne zamiłowanie do walk gladiatorów. Pasja ta była tak silna, że cesarz sam osobiście występował na arenie, co było wydarzeniem bezprecedensowym i budzącym zgrozę wśród elit. Choć jego występy miały na celu zacieranie granicy między władcą a ludem, często odbywały się one w sposób nieuczciwy. Relacje historyczne, takie jak te spisane przez Kasjusza Diona, opisują go jako walczącego zdradziecko i mordującego przeciwników. Istnieje również opis pojedynku z gladiatorem Scewą, który miał wykryć podstęp cesarza, co doprowadziło do jego wycofania się z walki. Te epizody podkreślają jego skłonność do unikania uczciwej konfrontacji, gdy jego pozycja była zagrożona.
Uczestnictwo w Walkach Gladiatorów
- Osobiste występy na arenie.
- Walki z naruszeniem zasad fair play.
- Incydent z gladiatorem Scewą.
Rehabilitacja i Deifikacja po Śmierci
Pomimo oficjalnego potępienia jego rządów przez Senat i uchwalenia *damnatio memoriae*, pamięć o Kommodusie doczekała się zaskakującej rehabilitacji. Niedługo po jego śmierci, cesarz Septymiusz Sewer nakazał jego deifikację, czyli uznanie go za bóstwo. Ten polityczny zwrot nie wynikał z uznania jego zasług, lecz był strategicznym posunięciem Sewera. Chcąc umocnić swoją władzę i powiązać ją z prestiżową linią Antoninów, Sewer ogłosił się adoptowanym synem Marka Aureliusza, a deifikacja Kommodusa stanowiła narzędzie do legitymizacji jego panowania.
Kommodus w Kulturze Popularnej
Postać Kommodusa zyskała szerokie uznanie w kulturze masowej, głównie za sprawą kina. W oscarowym filmie „Gladiator” z 2000 roku, w rolę okrutnego cesarza wcielił się Joaquin Phoenix. Film ten, choć wizualnie imponujący, znacząco odbiega od faktów historycznych, sugerując m.in., że Kommodus osobiście zabił swojego ojca, co jest niezgodne z dowodami. Wcześniej, w 1964 roku, w filmie „Upadek Cesarstwa Rzymskiego” rolę Kommodusa zagrał Christopher Plummer, przedstawiając go w kontekście szerszej narracji o schyłku potęgi Rzymu. Oba filmy przyczyniły się do utrwalenia wizerunku Kommodusa jako jednego z najbardziej negatywnych władców w historii Cesarstwa.
Filmy z Postacią Kommodusa
- „Gladiator” (2000) – rola Joaquina Phoenixa.
- „Upadek Cesarstwa Rzymskiego” (1964) – rola Christophera Plummer.
Ciekawostki z Życia Kommodusa
Wizerunek Kommodusa jako Herkulesa został uwieczniony w słynnej rzeźbie znajdującej się obecnie w Muzeach Kapitolińskich w Rzymie. Przedstawia ona cesarza z maczugą i jabłkami hesperyjskimi, symbolizując jego identyfikację z mitycznym herosem. Ta rzeźba jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych artefaktów ikonograficznych związanych z Kommodusem. Jego zamiłowanie do przydomków było niezwykłe; używał ich aż dwunastu, w tym *Felix* (szczęśliwy), *Pius* (pobożny) czy *Exsuperatorius* (najwyższy), co świadczy o jego megalomanii. Nazwa miesiąca grudnia jako *Amazonius*, nadana na cześć jego kochanki Marcji, jest kolejnym przykładem jego ekscentryczności i skłonności do personalizacji otaczającego świata. Jego rządy, choć krótkie, pozostawiły trwały ślad w historii Rzymu, jako przykład upadku moralnego i politycznego władcy.
Wybrane Ciekawostki
- Rzeźba Kommodusa jako Herkulesa w Muzeach Kapitolińskich.
- Używał dwunastu przydomków, m.in. *Felix*, *Pius*, *Exsuperatorius*.
- Miesiąc grudzień nazwany *Amazonius* na cześć kochanki Marcji.
Panowanie Kommodusa, syna filozofa-cesarza Marka Aureliusza, było okresem przełomowym, który zakończył erę stabilności dynastii Antoninów, wprowadzając Cesarstwo Rzymskie w okres niepewności i konfliktów. Jego historia jest przestrogą dla przyszłych władców, pokazując, jak potężne dziedzictwo i osobiste skłonności mogą kształtować losy Imperium.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Jak zginął Kommodus?
Kommodus zginął w wyniku spisku. Został uduszony przez swojego partnera treningowego Narcissusa po nieudanej próbie otrucia.
Czy Kommodus był dobrym cesarzem?
Kommodus nie był uważany za dobrego cesarza. Jego rządy charakteryzowały się paranoją, okrucieństwem i zaniedbywaniem obowiązków państwowych.
Kto był następcą Kommodusa?
Następcą Kommodusa został Pertinax, który został wybrany przez pretorianów. Jednak jego panowanie było krótkie i został zamordowany po zaledwie kilku miesiącach.
Kim był Kommodus w gladiatorze?
Kommodus sam brał udział w walkach gladiatorskich, często występując jako gladiator. Uważał się za wcielenie Herkulesa i czerpał przyjemność z publicznego walczenia.
Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kommodus
