Le Corbusier: modernizm, Paryż, architektura UNESCO.

0

Le Corbusier, urodzony jako Charles-Édouard Jeanneret-Gris 6 października 1887 roku w La Chaux-de-Fonds w szwajcarskim kantonie Neuchâtel, był jednym z najbardziej wpływowych architektów, urbanistów i pisarzy XX wieku. Na [sierpień 2024] roku ma 136 lat. Jego wszechstronna kariera, obejmująca projektowanie architektoniczne, malarstwo i urbanistykę, odcisnęła trwałe piętno na światowej architekturze, a jego innowacyjne podejście do projektowania, w tym koncepcja „pięciu punktów nowoczesnej architektury”, zrewolucjonizowało sposób myślenia o przestrzeni mieszkalnej i miejskiej.

Jego prawdziwe nazwisko brzmiało Charles-Édouard Jeanneret-Gris, a pseudonim „Le Corbusier” przyjął na cześć belgijskich przodków. Mimo szwajcarskiego pochodzenia, w 1930 roku uzyskał obywatelstwo francuskie. Zmarł 27 sierpnia 1965 roku w wieku 77 lat. Jego pięćdziesięcioletnia kariera to nie tylko projektowanie budynków, ale także malarstwo, urbanistyka i płodne pisarstwo, które ukształtowały oblicze modernizmu.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [sierpień 2024] roku ma 136 lat.
• Żona/Mąż: Yvonne Galli
• Dzieci: Brak informacji
• Zawód: Architekt, urbanista, malarz, pisarz
• Główne osiągnięcie: Koncepcja „pięciu punktów nowoczesnej architektury”, rewolucjonizująca projektowanie.

Podstawowe informacje o Le Corbusierze

Charles-Édouard Jeanneret-Gris, znany światu jako Le Corbusier, przyszedł na świat 6 października 1887 roku w La Chaux-de-Fonds, malowniczym mieście w szwajcarskim kantonie Neuchâtel. Jego prawdziwe nazwisko i pochodzenie odzwierciedlają jego korzenie, jednak to pseudonim „Le Corbusier”, zainspirowany nazwiskiem belgijskich przodków – „Lecorbésier”, przyniósł mu międzynarodowe rozpoznanie. Choć urodził się jako obywatel Szwajcarii, rodzina Jeanneretów posiadała korzenie szwajcarsko-francuskie. W 1930 roku, po procesie naturalizacji, uzyskał obywatelstwo francuskie, co podkreśla jego głębokie związki z kulturą i życiem artystycznym Francji. Le Corbusier zmarł 27 sierpnia 1965 roku w Roquebrune-Cap-Martin we Francji, w wieku 77 lat.

Wszechstronność zawodowa Le Corbusiera była jego znakiem rozpoznawczym. Przez ponad pięćdziesiąt lat swojej kariery aktywnie działał jako projektant architektoniczny, malarz, urbanista oraz płodny pisarz. Jego prace teoretyczne i manifesty miały równie duży wpływ na rozwój architektury, co jego fizyczne realizacje. Le Corbusier nie ograniczał się do jednej dziedziny, lecz stale poszukiwał nowych form wyrazu i rozwiązań, co czyni go postacią niezwykle złożoną i fascynującą w historii sztuki i designu.

Życie prywatne i rodzinne

Rodzina Le Corbusiera, a właściwie Charlesa-Édouarda Jeanneret-Grise, odgrywała znaczącą rolę w kształtowaniu jego wrażliwości artystycznej. Jego ojciec był rzemieślnikiem, zajmującym się emaliowaniem kopert zegarków i pudełek, co wpisywało się w bogatą tradycję rzemieślniczą jego rodzinnego miasta La Chaux-de-Fonds. Matka natomiast była nauczycielką gry na pianinie, co z pewnością dodało artystycznego charakteru domowej atmosferze. Le Corbusier miał starszego brata, Alberta, który był skrzypkiem amatorem. Ta artystyczna aura panująca w domu rodzinnym Jeanneretów z pewnością wpłynęła na jego własne artystyczne aspiracje i późniejszą wszechstronność.

Jego jedyną małżonką była Yvonne Galli. Choć szczegóły ich wspólnego życia nie są szeroko opisywane w dostępnych faktach, fakt istnienia tej relacji stanowi ważny element jego biografii osobistej. Kultura jego rodzinnego miasta, La Chaux-de-Fonds, była silnie kształtowana przez lożę masońską „L’Amitié”. Ideale promowane przez wolnomularstwo, takie jak moralność symbolizowana przez kąt prosty (prawość) i cyrkiel (dokładność), miały znaczący wpływ na światopogląd młodego Jeannereta, co mogło znaleźć odzwierciedlenie w jego późniejszym, uporządkowanym i racjonalnym podejściu do projektowania.

Kariera i edukacja

Le Corbusier, podobnie jak wielu innych wybitnych architektów modernistycznych, takich jak Frank Lloyd Wright czy Mies van der Rohe, nigdy nie ukończył formalnych studiów architektonicznych. Był w dużej mierze samoukiem, co stanowiło fundament jego innowacyjnego podejścia i niekonwencjonalnych rozwiązań. Jego droga artystyczna rozpoczęła się wcześnie. W wieku zaledwie 15 lat wstąpił do miejskiej szkoły artystycznej w La Chaux-de-Fonds, gdzie zdobywał wiedzę z zakresu sztuki stosowanej, ściśle związanej z lokalnym przemysłem zegarmistrzowskim. Ta wczesna edukacja artystyczna wyposażyła go w umiejętności manualne i zrozumienie dla precyzji, które okazały się nieocenione w jego późniejszej karierze architektonicznej.

Choć początkowo Le Corbusier wyrażał pewien „horror” na myśl o architekturze, w wieku 16 lat uległ namowom swojego nauczyciela, L’Eplatteniera, i zdecydował się poświęcić tej dziedzinie. Ta przełomowa decyzja okazała się kluczowa dla rozwoju światowej architektury. Jego praktyki u mistrzów modernizmu stanowiły kolejny ważny etap edukacji. W latach 1908–1910 pracował w Paryżu jako kreślarz u Auguste’a Perreta, pioniera wykorzystania żelbetu. Następnie, w 1910 roku, spędził cztery miesiące w biurze Petera Behrensa w Niemczech. Tam miał okazję pracować ramię w ramię z przyszłymi gigantami architektury: Walterem Gropiusem i Miesem van der Rohe, co z pewnością wzbogaciło jego wizję i wpłynęło na jego styl. Ważnym elementem kształtującym jego twórczość była podróż na Wschód w 1911 roku. Podczas pięciomiesięcznej wyprawy na Bałkany, do Turcji i Grecji, zapełnił blisko 80 szkicowników rysunkami, między innymi Partenonu, które stały się dla niego niezgłębionym źródłem inspiracji i wiedzy.

Najważniejsze projekty i osiągnięcia

Jednym z fundamentalnych teoretycznych dokonań Le Corbusiera, opracowanym wspólnie z inżynierem Maxem Dubois w latach 1914–1915, był system Dom-Ino. Ten innowacyjny model domu opierał się na betonowych płytach wspartych na cienkich słupach żelbetowych. System Dom-Ino wprowadził rewolucyjną koncepcję „wolnego planu”, która pozwalała na całkowitą swobodę w projektowaniu ścian wewnętrznych i elewacji. Oznaczało to odejście od tradycyjnych, nośnych ścian na rzecz elastyczności konstrukcyjnej, otwierając nowe możliwości aranżacyjne i estetyczne. To przełomowe podejście stało się podstawą dla jego późniejszych, ikonicznych projektów, które zdefiniowały architekturę modernistyczną.

Manifest „pięciu punktów nowoczesnej architektury” stanowi rdzeń filozofii Le Corbusiera i znalazł swoje odzwierciedlenie w jego najbardziej znanych dziełach, takich jak Villa Savoye w Poissy. Te pięć punktów to:

• Konstrukcja na słupach (pilotis), która unosi bryłę budynku nad ziemię, odzyskując przestrzeń dla natury.
• Płaskie dachy z ogrodami, mające na celu odzyskanie dla zieleni powierzchni zajętej przez budynek.
• Wolny plan, wynikający z niezależności ścian od konstrukcji.
• Wstęgowe okna, zapewniające równomierne doświetlenie wnętrz.
• Wolna elewacja, niezależna od konstrukcji nośnej.

Te zasady stały się fundamentem dla wielu modernistycznych budynków na całym świecie. Wśród kluczowych realizacji Le Corbusiera znajduje się również Unité d’Habitation w Marsylii, monumentalny blok mieszkalny budowany w latach 1939–1952. Ten gigantyczny projekt miał być odpowiedzią na powojenne braki mieszkaniowe i stanowił wzorzec dla nowego nurtu, który później określano mianem brutalizmu. Unité d’Habitation oferowało mieszkańcom nie tylko lokale mieszkalne, ale również wspólną infrastrukturę, taką jak sklepy, szkoła czy basen, tworząc samowystarczalne „miasto w mieście”.

Le Corbusier odegrał również kluczową rolę w projektowaniu miast, czego przykładem jest plan generalny dla indyjskiego miasta Chandigarh, gdzie zaprojektował również najważniejsze budynki rządowe. Jego architektoniczne wizje rozciągnęły się nawet na architekturę sakralną, czego dowodem jest kaplica Notre-Dame du Haut w Ronchamp, stworzona w latach 1950–1963. Ten projekt stanowił odejście od jego surowego racjonalizmu na rzecz bardziej rzeźbiarskich, organicznych form, pokazując jego artystyczną ewolucję.

Nagrody i dziedzictwo

Uznanie dla dorobku Le Corbusiera przyszło w postaci licznych prestiżowych nagród i wyróżnień. W 1961 roku został uhonorowany Złotym Medalem AIA (American Institute of Architects), co było dowodem jego ogromnego wpływu na architekturę amerykańską i światową. W 1964 roku otrzymał wysokie odznaczenie państwowe – tytuł Wielkiego Oficera Legii Honorowej (Grand Officier de la Légion d’honneur), co podkreślało jego znaczenie we Francji. Największym dowodem na trwałość i uniwersalność jego twórczości jest fakt, że w 2016 roku siedemnaście jego projektów, zlokalizowanych w siedmiu różnych krajach, zostało wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jest to bezprecedensowe uznanie dla jego architektonicznego dorobku.

Po śmierci Le Corbusiera powołano Fundację Le Corbusier, która odgrywa kluczową rolę w zarządzaniu jego spuścizną, ochronie praw autorskich i promowaniu jego dzieł. Fundacja ta jest strażnikiem jego architektonicznego i artystycznego dziedzictwa, dbając o zachowanie jego budynków i dokumentów dla przyszłych pokoleń. Nazwisko Le Corbusier do dziś jest synonimem rewolucji modernistycznej w architekturze, a jego koncepcje, takie jak „maszyna do mieszkania” czy „wolny plan”, nadal inspirują architektów na całym świecie. Jego realizacje znajdują się na kilku kontynentach, od Europy po Azję i Amerykę Południową, świadcząc o jego globalnym zasięgu i uniwersalnym przesłaniu.

Ważniejsze nagrody i wyróżnienia:

• Złoty Medal AIA (1961)
• Wielki Oficer Legii Honorowej (Grand Officier de la Légion d’honneur) (1964)
• Wpis 17 projektów na listę światowego dziedzictwa UNESCO (2016)

Kontrowersje i krytyka

Pomimo powszechnego uznania dla jego geniuszu architektonicznego, Le Corbusier pozostaje postacią kontrowersyjną. Zarzuty o powiązania z radykalnymi poglądami, w tym z faszyzmem, antysemityzmem oraz eugeniką, rzucają cień na jego dziedzictwo. Krytycy często wytykają mu kontakty z dyktatorem Benito Mussolinim, co budzi pytania o jego moralne i polityczne zaangażowanie. Te aspekty jego biografii wymagają ostrożnego i krytycznego spojrzenia, aby w pełni zrozumieć złożoność tej postaci.

Jego wizje urbanistyczne, choć często ambitne, były również przedmiotem ostrej krytyki. Wielu zarzuca mu obojętność wobec istniejących miejsc kulturowych i brak zrozumienia dla autentycznej ekspresji społecznej. Jego radykalny modernizm, który zakładał odcięcie się od historycznych form na rzecz czystego funkcjonalizmu, bywał atakowany za brak szacunku dla tradycji. Dla wielu krytyków jego podejście było zbyt sterylne, zimne i nieludzkie, co prowadziło do zarzutów o „sterylność” jego projektów. Pomimo tych kontrowersji, jego plany miast, takie jak Plan Voisin dla Paryża, do dziś są studiowane na wydziałach architektury, dowodząc jego wpływu i wagi jego idei, nawet jeśli budzą one nieustającą debatę.

Ciekawostki i inspiracje

Podczas wizyty w Certosa di Galluzzo we Florencji w 1907 roku, Le Corbusier doznał olśnienia, które miało głęboki wpływ na jego późniejszą twórczość. Zachwycił się skromnymi celami mnichów, które uznał za idealne rozwiązanie dla budownictwa robotniczego. Nazwał te cele „ziemskim rajem”, co podkreślało jego wizję prostoty i funkcjonalności jako fundamentu dobrego życia. Ta inspiracja klasztorna znalazła później odzwierciedlenie w jego projektach mieszkaniowych, gdzie dążył do stworzenia przestrzeni optymalnie wykorzystujących dostępne zasoby.

Jednym z pierwszych znaczących projektów Le Corbusiera był „Maison Blanche”, dom zbudowany dla jego rodziców w 1912 roku w La Chaux-de-Fonds. Niestety, projekt ten okazał się tak kosztowny, że rodzice architekta musieli się z niego wyprowadzić po dziesięciu latach do skromniejszego lokum, co stanowi gorzką lekcję o kosztach innowacji. Poza architekturą, Le Corbusier był również utalentowanym projektantem mebli, tworząc ikony designu, takie jak leżanka LC4 czy krzesło LC1. Jego meble, charakteryzujące się wykorzystaniem skóry i metalowych ram, do dziś są uważane za symbol luksusowego modernizmu. Jego płodność pisarska jest równie imponująca; jego teorie zawarte w książce „Vers une architecture” (W stronę architektury) zrewolucjonizowały myślenie o budowaniu, stając się podstawą dla wielu koncepcji modernistycznych.

Le Corbusier przyznawał, że zasady moralne symbolizowane przez kąt prosty stały się jego życiowym przewodnikiem i „katechizmem”, co odzwierciedla jego przywiązanie do porządku i precyzji. Jego szkicowniki, zapełniane podczas licznych podróży, stanowiły główne źródło jego edukacji i inspiracji. Wpływ jego koncepcji bloków mieszkalnych był szczególnie widoczny w powojennej Europie, dominując myśl o odbudowie miast. Pod koniec życia, w projekcie kaplicy w Ronchamp, Le Corbusier udowodnił, że potrafi tworzyć formy organiczne, a nie tylko geometryczne „pudełka”, pokazując swoją artystyczną wszechstronność. Jego realizacje, rozmieszczone na kilku kontynentach, czynią go symbolem globalnej rewolucji modernistycznej. Był jednym z pionierów wykorzystania surowego betonu (béton brut) jako środka wyrazu artystycznego, a jego wizjonerskie plany miast, choć kontrowersyjne, do dziś są przedmiotem analiz.

Kluczowe inspiracje i koncepcje

• Inspiracja klasztorem: Cele mnichów w Certosa di Galluzzo jako model budownictwa robotniczego.
• „Ziemski raj”: Określenie dla inspirujących go cel mnichów.
• „Maszyna do mieszkania”: Koncepcja funkcjonalnego i zoptymalizowanego przestrzeni mieszkalnej.
• Zasada kąta prostego: Symbol moralności i porządku, będący życiowym przewodnikiem architekta.

Podsumowując, dziedzictwo Le Corbusiera to przede wszystkim jego śmiałe wizje architektury i urbanistyki, które kształtowały XX wiek i nadal inspirują do myślenia o przestrzeni w nowy, funkcjonalny sposób. Jego „pięć punktów” stanowi cenną wskazówkę dla każdego, kto pragnie tworzyć innowacyjne i ponadczasowe budowle, a jego wpływ na architekturę globalną jest niepodważalny.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Le_Corbusier