Mata Hari: kobieta szpieg i jej pluton egzekucyjny

1

Margaretha Geertruida Zelle, znana światu jako Mata Hari, to postać, która na zawsze zapisała się w historii jako symbol tajemniczości, egzotycznej urody i tragicznego losu. Urodzona 7 sierpnia 1876 roku w holenderskim Leeuwarden, zmarła 15 października 1917 roku w wieku 41 lat, rozstrzelana przez francuski pluton egzekucyjny pod zarzutem szpiegostwa. Jej życie, naznaczone burzliwymi wydarzeniami rodzinnymi, błyskotliwą, lecz krótkotrwałą karierą tancerki i ostatecznie tragicznym oskarżeniem o zdradę stanu, stanowi fascynujący materiał do analizy losów kobiety w burzliwych czasach I wojny światowej. W wieku 47 lat w październiku 2023 roku, Mata Hari wciąż fascynuje kolejne pokolenia.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 41 lat (w momencie śmierci)
• Żona/Mąż: Rudolf MacLeod (rozwiedzeni)
• Dzieci: Norman-John (zmarły w dzieciństwie), Louise Jeanne
• Zawód: Egzotyczna tancerka, domniemana szpiegini
• Główne osiągnięcie: Stworzenie i ugruntowanie wizerunku femme fatale, zdobycie międzynarodowej sławy jako tancerka

Podstawowe informacje o Mata Hari

Prawdziwe nazwisko i pochodzenie

Mata Hari, której prawdziwe nazwisko brzmiało Margaretha Geertruida Zelle, urodziła się 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden w Holandii. Wbrew licznym legendom, które przez lata otaczały jej postać, sugerując żydowskie, malajskie czy jawajskie korzenie, współcześni badacze zgodnie potwierdzają, że oboje jej rodzice byli Holendrami. To holenderskie pochodzenie stanowi fundament życiorysu Margarethy Geertruidy Zelle.

Znaczenie pseudonimu artystycznego

Pseudonim artystyczny „Mata Hari” został przyjęty przez Margarethę z języka indonezyjskiego. Dosłownie oznacza on „oko dnia”, co jest lokalnym określeniem słońca. Ten egzotyczny pseudonim doskonale współgrał z wizerunkiem tancerki, który budowała, dodając jej tajemniczości i przyciągając uwagę publiczności.

Data i okoliczności śmierci

Mata Hari zmarła 15 października 1917 roku w wieku 41 lat. Jej życie zakończyło się w tragicznych okolicznościach – została rozstrzelana przez francuski pluton egzekucyjny w Vincennes. Zarzutem, który doprowadził do jej skazania, było szpiegostwo na rzecz Niemiec podczas I wojny światowej. Data 15 października 1917 roku symbolizuje koniec burzliwego życia Margarethy Geertruidy Zelle.

Warto wiedzieć: Proces rozpoczął się 24 lipca 1917 roku w Paryżu, a wyrok zapadł szybko, mimo braku jednoznacznych dowodów winy Mata Hari.

Wizerunek femme fatale

Dzięki swojej karierze jako egzotyczna tancerka oraz domniemanym licznym romansem z wpływowymi osobistościami, Mata Hari stała się w kulturze masowej synonimem „kobiety fatalnej” (femme fatale). Jej imię jest często przywoływane w kontekście uwodzenia dla celów wywiadowczych, co ugruntowało jej legendę jako intrygującej i niebezpiecznej postaci.

Życie prywatne i rodzinne Mata Hari

Rodzice i wczesne dzieciństwo

Margaretha Geertruida Zelle była córką Adama Zelle, który był właścicielem fabryki kapeluszy i inwestorem naftowym, oraz Antje van der Meulen. Dzięki znacznym sukcesom finansowym ojca, Margaretha i jej trzej młodsi bracia cieszyli się w dzieciństwie luksusowym życiem. Wczesne lata życia Margarethy Geertruidy były okresem stabilności i dostatku.

Rozpad rodziny i tragedia młodości

Przełomowy moment w życiu młodej Margarethy nastąpił w 1889 roku, kiedy jej ojciec zbankrutował, co doprowadziło do rozwodu rodziców. Tragiczne wydarzenia nabrały tempa po śmierci matki w 1891 roku. Rodzina rozpadła się, a Margaretha trafiła pod opiekę ojca chrzestnego, co było bolesnym doświadczeniem dla Margarethy Geertruidy Zelle.

Małżeństwo z Rudolfem MacLeodem

W wieku 18 lat Margaretha odpowiedziała na ogłoszenie matrymonialne kapitana holenderskiej armii kolonialnej, Rudolfa MacLeoda. Poszukiwał on żony, a ich związek zaowocował małżeństwem zawartym 11 lipca 1895 roku w Amsterdamie. To małżeństwo stanowiło początek nowego etapu w życiu Margarethy, choć miało ono przynieść wiele cierpienia.

Tragiczne losy dzieci

Mata Hari miała dwoje dzieci z małżeństwa z Rudolfem MacLeodem:

• Syn Norman-John (1897–1899)
• Córka Louise Jeanne (1898–1919)

Los syna był szczególnie tragiczny – zmarł w dzieciństwie, prawdopodobnie w wyniku powikłań po leczeniu syfilisu, co stanowiło kolejną tragedię w życiu Margarethy Geertruidy Zelle.

Przemoc domowa i rozwód

Małżeństwo z Rudolfem MacLeodem okazało się bardzo nieszczęśliwe. Mąż był alkoholikiem, znęcał się nad Margarethą fizycznie i otwarcie utrzymywał konkubinę. Ta toksyczna relacja doprowadziła do ostatecznego rozstania pary w 1902 roku. Rozwód był kolejnym bolesnym doświadczeniem w życiu Margarethy Geertruidy MacLeod.

Kariera artystyczna Mata Hari

Początki w Paryżu

Po przeprowadzce do Paryża w 1903 roku, Margaretha Geertruida Zelle rozpoczęła karierę artystyczną. Początkowo pracowała jako amazonka cyrkowa pod nazwiskiem Lady MacLeod, a także pozowała jako modelka dla artystów. Te wczesne doświadczenia stanowiły wstęp do jej późniejszej sławy jako tancerki.

Debiut i sukces jako tancerka

Przełom w karierze Margarethy nastąpił 13 marca 1905 roku podczas występu w Musée Guimet. Przyjęła wówczas pseudonim Mata Hari i stała się sensacją dzięki wymyślonej historii o swoim pochodzeniu – prezentowała się jako jawajska księżniczka hinduskiego pochodzenia. Jej debiut zapoczątkował okres wielkiej popularności.

Styl występów i kontrowersje

Występy Mata Hari charakteryzowały się stopniowym zrzucaniem ubrań, aż do momentu, gdy pozostawała jedynie w biżuteryjnym napierśniku oraz ozdobach na ramionach i głowie. Ważne jest, że Mata Hari nigdy nie występowała całkowicie nago z przodu, gdyż wstydziła się swojego małego biustu. Jej styl budził kontrowersje, ale jednocześnie przyciągał uwagę.

Schyłek kariery

Około 1910 roku popularność Mata Hari zaczęła słabnąć. Przyczyniło się do tego pojawienie się licznych naśladowczyń jej stylu. Krytycy zaczęli zarzucać jej brak głębszego talentu artystycznego, twierdząc, że jej sukces opierał się głównie na „tanim ekshibicjonizmie”. Schyłek kariery artystycznej był wyraźnie widoczny.

Ostatni występ w karierze

Ostatni występ w swojej karierze artystycznej Mata Hari dała 13 marca 1915 roku. Był to symboliczny koniec pewnego etapu w jej życiu, który znacząco odcisnął się na jej późniejszym losie jako potencjalnego agenta.

Działalność szpiegowska i proces Mata Hari

Relacja z Wadimem Masłowem

Podczas I wojny światowej Mata Hari zakochała się w 23-letnim rosyjskim kapitanie Wadimie Masłowie. Gdy kapitan został ranny, Mata Hari zgodziła się szpiegować dla Francji. Warunkiem jej współpracy było pozwolenie na odwiedzenie go w szpitalu polowym, co pokazuje, jak silne były jej uczucia w tym okresie.

Werbunek przez Deuxième Bureau

Kapitan Georges Ladoux z francuskiego Deuxième Bureau zaoferował Mata Hari znaczną sumę miliona franków. Propozycja zakładała uwiedzenie następcy tronu Niemiec, księcia Wilhelma, i wydobycie od niego tajemnic wojskowych. Była to kluczowa próba werbunku, która wpłynęła na dalsze losy Margarethy Geertruidy Zelle.

Podwójna gra i zdrada Niemców

W 1916 roku, przebywając w Madrycie, Mata Hari nawiązała kontakt z niemieckim attaché wojskowym, majorem Arnoldem Kalle. Wydaje się, że Mata Hari prowadziła potencjalnie podwójną grę, co ostatecznie doprowadziło do jej upadku jako agentki. Jej działania w tym okresie stały się przedmiotem szczegółowego śledztwa.

Niemcy, uznając jej informacje za bezwartościowe plotki

Niemcy, uznając informacje przekazywane przez Mata Hari za bezwartościowe plotki, celowo wysłali do Berlina depeszę napisaną łatwym do złamania kodem. W depeszy zidentyfikowali ją jako szpiega H-21, co miało na celu sprowokowanie Francuzów do jej aresztowania. Ten cyniczny ruch Niemców był kluczowy w procesie Margarethy Geertruidy Zelle.

Proces i rola kozła ofiarnego

Mata Hari została aresztowana 13 lutego 1917 roku w Paryżu. Francuski rząd, desperacko potrzebując sukcesu propagandowego po klęskach na froncie i buntach w armii, wykreował ją na „super-szpiega”. Oskarżono ją o śmierć 50 000 żołnierzy, co pokazuje skalę manipulacji i potrzebę znalezienia kozła ofiarnego. Proces Margarethy Geertruidy Zelle był mocno upolityczniony.

Brak twardych dowodów winy

Podczas procesu nie przedstawiono jednoznacznych dowodów na to, że działania Mata Hari realnie wpłynęły na przebieg wojny. Brak konkretnych dowodów winy sugeruje, że Margaretha Geertruida Zelle mogła być pionkiem w większej grze wywiadowczej.

Warto wiedzieć: Dokumenty sugerują, że choć Mata Hari mogła być szpiegiem niskiego szczebla, wiele dowodów przeciwko niej mogło zostać sfałszowanych przez francuskie służby.

Kontrowersje i egzekucja Mata Hari

Postawa podczas egzekucji

Według relacji świadka, Henry’ego Walesa, Mata Hari wykazała się niezwykłą odwagą podczas egzekucji. Odmówiła zawiązania oczu i przywiązania do słupa. Jej postawa była wyrazem godności w obliczu śmierci, co podkreśla jej niezwykłą osobowość.

Tuż przed salwą plutonu egzekucyjnego

Tuż przed salwą plutonu egzekucyjnego, Mata Hari miała posłać żołnierzom pożegnalny pocałunek. Ten gest, jeśli prawdziwy, świadczy o jej dramatycznej determinacji i próbie zachowania człowieczeństwa w ostatnich chwilach życia. To obraz, który na zawsze zapisał się w historii.

Wątpliwości co do winy

W 2001 roku fundacja jej imienia, opierając się na odtajnionych aktach MI5, bezskutecznie wnioskowała do rządu Francji o rehabilitację Mata Hari. Wątpliwości co do jej winy pozostają przedmiotem dyskusji historyków i badaczy.

Losy ciała

Po egzekucji Mata Hari nikt z jej rodziny nie zgłosił się po ciało. W związku z tym zostało ono przekazane do celów naukowych. Losy ciała Margarethy Geertruidy Zelle po śmierci są równie niezwykłe, jak jej życie. Jej szczątki posłużyły badaniom naukowym.

Jej głowa była przechowywana w Muzeum Anatomii w Paryżu

Jej głowa była przechowywana w Muzeum Anatomii w Paryżu. Jednak w 2000 roku odkryto, że zaginęła. Prawdopodobnie zaginęła podczas przeprowadzki muzeum w 1954 roku. Ta niezwykła historia zaginionej głowy Mata Hari dodaje jeszcze więcej tajemniczości do jej biografii.

Ciekawostki z życia Mata Hari

Edukacja

W młodości Margaretha Geertruida Zelle uczyła się na nauczycielkę przedszkola w Lejdzie. Jednak jej edukacja została przerwana. Została usunięta z placówki przez opiekuna po tym, jak dyrektor szkoły zaczął z nią jawnie flirtować. To doświadczenie stanowiło wczesny sygnał jej wpływu na otoczenie.

Znajomości

Mata Hari była długoletnią kochanką milionera Émile’a Étienne’a Guimeta, który był fundatorem muzeum, w którym artystka debiutowała. Ta bliska relacja z wpływowym mecenasem sztuki z pewnością pomogła jej w budowaniu kariery i kontaktów w paryskim świecie artystycznym.

Jej sieć kontaktów

Sieć kontaktów Mata Hari była niezwykle rozległa i obejmowała najwyższych rangą oficerów oraz polityków wielu krajów europejskich. Ta szeroka sieć znajomości, zbudowana zarówno w życiu prywatnym, jak i podczas kariery tancerki, odegrała kluczową rolę w jej późniejszym uwikłaniu w sprawy szpiegowskie.

Ubiór podczas śmierci

Istnieją sprzeczne relacje co do stroju, w którym Mata Hari stawiła się na egzekucji. Niektóre źródła podają, że miała na sobie specjalnie uszyty garnitur amazoński i białe rękawiczki. Inne relacje nie precyzują ubioru, skupiając się na jej postawie. Ten szczegół dodaje kolejną warstwę tajemnicy do jej tragicznego końca.

Życie Margarethy Geertruidy Zelle, znanej jako Mata Hari, jest przykładem fascynującej postaci, której dziedzictwo wykracza daleko poza jej artystyczną karierę. Choć jej rola jako szpiega podczas I wojny światowej pozostaje przedmiotem debat, a proces i egzekucja budzą liczne wątpliwości co do sprawiedliwości wyroku, Mata Hari na zawsze zapisała się w historii jako ikona femme fatale i symbol burzliwych czasów. Jej historia przypomina o złożoności ludzkich losów i wpływie historii na życie jednostki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Mata_Hari