Tomasz z Akwinu, urodzony na przełomie lat 1224 i 1225 w zamku Roccasecca we Włoszech, to jeden z najwybitniejszych myślicieli w historii chrześcijaństwa. Ten włoski filozof scholastyczny, teolog i członek Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów), znany powszechnie jako Akwinata, zyskał przydomki „doktor anielski” (*doctor angelicus*) oraz „doktor powszechny” (*doctor communis*) dzięki swojej wszechstronnej mądrości. Pochodzący z arystokratycznej rodziny, jego życie naznaczone było walką o powołanie zakonne, która ostatecznie ukształtowała jego wyjątkową ścieżkę kariery naukowej i teologicznej. Tomasz z Akwinu miał 50 lat w momencie śmierci 7 marca 1274 roku, podczas podróży na sobór w Lyonie, mimo pogarszającego się stanu zdrowia.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 50 lat (na marzec 1274 roku)
- Żona/Mąż: Brak danych (Tomasz z Akwinu był duchownym)
- Dzieci: Brak danych (Tomasz z Akwinu był duchownym)
- Zawód: Filozof, teolog, duchowny dominikański
- Główne osiągnięcie: Synteza filozofii Arystotelesa z doktryną chrześcijańską, stworzenie monumentalnej „Summa Theologiae”
Życie i pochodzenie Tomasza z Akwinu
Arystokratyczne korzenie i powołanie
Tomasz z Akwinu urodził się na przełomie lat 1224 i 1225 w zamku Roccasecca, położonym w pobliżu miasta Akwin we Włoszech. Jego rodzina należała do wpływowej arystokracji – ojcem był hrabia Landulf z Akwinu, a matką Teodora Caracciolo. Taki status społeczny wiązał się z oczekiwaniami dotyczącymi przyszłości młodego Tomasza, które mogły obejmować karierę polityczną lub prestiżowe stanowiska kościelne, na przykład opata w benedyktyńskim klasztorze na Monte Cassino. Jednakże, wbrew tym planom, Tomasz w 1244 roku podjął decyzję o wstąpieniu do żebraczego Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów). Ta decyzja wywołała silny sprzeciw jego rodziny. Aby odwieść go od tego postanowienia, bracia uwięzili go na około rok w rodzinnym zamku. Mimo presji i izolacji, Tomasz z Akwinu pozostał niezłomny w swoim wyborze, co ostatecznie zmusiło rodzinę do ustąpienia.
Podstawowe dane biograficzne
- Data urodzenia: na przełomie 1224 i 1225 roku
- Miejsce urodzenia: zamek Roccasecca, koło Akwinu, Włochy
- Data śmierci: 7 marca 1274 roku
- Miejsce śmierci: Fossanuova (dzisiejsze Priverno)
- Wiek w momencie śmierci: 49 lub 50 lat
- Prawdziwe imię: Tomasz z Akwinu (łac. *Thomas de Aquino*)
- Znany jako: Akwinata
- Przydomki: doktor anielski (*doctor angelicus*), doktor powszechny (*doctor communis*)
Edukacja i kariera naukowa
Wczesne lata nauki
Pierwsze kroki w edukacji Tomasz z Akwinu stawiał w opactwie benedyktyńskim na Monte Cassino. Następnie, w 1239 roku, kontynuował naukę w Neapolu, gdzie zgłębiał wiedzę z zakresu siedmiu sztuk wyzwolonych. To właśnie tam zaczął kształtować swoje intelektualne podstawy, które miały zaprocentować w jego przyszłej karierze.
Mentorat i rozwój teologiczny
Kluczowym momentem w rozwoju naukowym Tomasza było spotkanie w Paryżu z Albertem Wielkim, wybitnym filozofem i teologiem. Albert stał się jego głównym mentorem. W 1248 roku Tomasz przeniósł się wraz z nim do Kolonii, gdzie intensywnie rozwijał swoje zdolności teologiczne i uzyskał stopień bakałarza biblijnego. Ten etap był niezwykle ważny dla jego akademickiej ścieżki.
Działalność akademicka w Paryżu i Italii
W 1252 roku Tomasz z Akwinu powrócił do Paryża, gdzie rozpoczął wykłady na temat „Sentencji” Piotra Lombarda. Cztery lata później, w 1256 roku, zdobył tytuł magistra teologii i objął stanowisko profesora na Uniwersytecie Paryskim. W tym okresie wszedł w ostry spór z Wilhelmem z Saint-Amour, który dążył do zakazu nauczania zakonników na uniwersytetach. Spór ten wymagał interwencji papieskiej, która ostatecznie przyznała rację mnichom. Po okresie paryskim, w 1261 roku Tomasz przeniósł się do Orvieto we Włoszech, gdzie przez cztery lata prowadził szkołę dominikańską. Następnie, w 1265 roku, udał się do Rzymu, gdzie kontynuował nauczanie i pracował nad swoimi najważniejszymi dziełami.
Etapy kariery naukowej Tomasza z Akwinu
- Nauka w klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino
- Studia w zakresie siedmiu sztuk wyzwolonych w Neapolu (od 1239 roku)
- Wykłady i rozwój teologiczny w Kolonii pod kierunkiem Alberta Wielkiego (od 1248 roku)
- Wykłady „Sentencji” Piotra Lombarda w Paryżu (od 1252 roku)
- Profesor na Uniwersytecie Paryskim (od 1256 roku)
- Prowadzenie szkoły dominikańskiej w Orvieto (1261–1265)
- Nauczanie i praca nad dziełami w Rzymie (od 1265 roku)
Twórczość i najważniejsze dzieła
Monumentalne dzieło: „Summa Theologiae”
Najważniejszym i najbardziej wpływowym dziełem Tomasza z Akwinu jest monumentalna **„Summa Theologiae”**. Prace nad tym dziełem, rozpoczęte w Rzymie, kontynuowane w Paryżu i Neapolu, miały na celu stworzenie kompleksowego opracowania teologii chrześcijańskiej. Trzecia część tego opus magnum pozostała nieukończona z powodu śmierci autora, ale została uzupełniona przez jego sekretarza, Reginalda z Piperno. „Summa Theologiae” stanowi fundament jego myśli i jest kluczowym dziełem dla doktryny katolickiej.
„Summa contra gentiles” – dialog z innymi
Napisana w latach 1261–1266 na prośbę Rajmunda z Penyafortu, **„Summa contra gentiles”** miała służyć jako intelektualne narzędzie do argumentacji na rzecz wiary chrześcijańskiej w dialogu z przedstawicielami innych religii i nurtów filozoficznych. Dzieło to jest próbą racjonalnego uzasadnienia podstawowych prawd wiary, prezentując je w sposób zrozumiały dla osób spoza kręgu chrześcijańskiego.
Wczesne traktaty i komentarze
Już we wczesnym okresie swojej kariery, podczas pobytu w Kolonii i na początku pracy w Paryżu, Tomasz z Akwinu stworzył fundamentalne teksty filozoficzne, takie jak „O zasadach natury” (*De principiis naturae*) oraz „O bycie i istocie” (*De ente et essentia*). Te wczesne prace położyły podwaliny pod jego późniejszy, rozbudowany system metafizyczny. Tomasz był również płodnym autorem prac egzegetycznych i komentarzy do tekstów biblijnych, w tym do Księgi Izajasza, Hioba, Ewangelii Jana i Mateusza. Szczególnie ważny był jego szczegółowy komentarz do dzieł Arystotelesa, który miał ogromny wpływ na interpretację filozofii starożytnej w średniowieczu.
„Złota katena” – skarbnica Ojców Kościoła
Na specjalną prośbę papieża Urbana IV, Tomasz z Akwinu opracował dzieło znane jako **„Złota katena do czterech Ewangelii”** (*Catena aurea*). Jest to starannie skompilowany zbiór komentarzy Ojców Kościoła do tekstów ewangelicznych, stanowiący cenne źródło interpretacji Pisma Świętego w tradycji wczesnochrześcijańskiej, łączące mądrość starożytnych z potrzebami współczesnych mu czytelników.
Najważniejsze dzieła Tomasza z Akwinu
- *Summa Theologiae*
- *Summa contra gentiles*
- *De principiis naturae*
- *De ente et essentia*
- Komentarze biblijne
- Komentarze do dzieł Arystotelesa
- *Catena aurea* (Złota katena do czterech Ewangelii)
Poglądy filozoficzne i teologiczne
Harmonia wiary i rozumu
Centralnym punktem systemu Tomasza z Akwinu była jego genialna synteza filozofii Arystotelesa z doktryną chrześcijańską. Wprowadził on do teologii kluczowe pojęcia arystotelesowskie, takie jak akt i możność, forma i materia, oraz teoria przyczynowości. Tomasz był zwolennikiem harmonijnej relacji między wiarą a rozumem, postrzegając je jako dwie odrębne, ale wzajemnie uzupełniające się dziedziny poznania. Uważał, że choć pewne prawdy są dostępne jedynie przez objawienie, to rozum jest w stanie dowieść istnienia Boga, a między tymi dwoma drogami poznania nie ma sprzeczności, ponieważ obie pochodzą od Boga.
Teoria poznania i metafizyka
W swojej teorii poznania Tomasz z Akwinu przyjął stanowisko, że człowiek rodzi się jako „tabula rasa” (czysta tablica), a całą wiedzę zdobywa poprzez doświadczenie zmysłowe. Poznanie umysłowe jest zawsze ogólne, a duszę i Boga poznajemy pośrednio, poprzez analizę ich działań i refleksję nad otaczającym światem. Wkład Tomasza do metafizyki polegał na wzbogaceniu myśli greckiej o kluczową kategorię „istnienia”, którą odróżnił od „istoty”, rozwijając także unikalną koncepcję bytu osobowego.
Teologia jako nauka
Tomasz z Akwinu dowodził, że teologia może być uznana za naukę w sensie arystotelesowskim. Podkreślał, że mimo iż jej fundamentalne zasady opierają się na objawieniu, a nie na oczywistości zmysłowej, to zastosowanie metod logicznych i racjonalnych pozwala na jej systematyczne rozwijanie. Jego nauczanie jest często opisywane jako przekazywanie owoców kontemplacji (*contemplata aliis tradere*), co podkreśla jego rolę jako mistrza duchowego.
Uznanie i dziedzictwo
Kanonizacja i tytuł Doktora Kościoła
Proces kanonizacyjny Tomasza z Akwinu zakończył się oficjalnym ogłoszeniem go świętym Kościoła katolickiego 18 lipca 1323 roku przez papieża Jana XXII. Wydarzenie to miało miejsce blisko 50 lat po jego śmierci, co świadczy o głębokim i trwałym wpływie jego postaci i nauczania. Ze względu na ogromny wpływ jego pism na rozwój doktryny kościelnej, Tomasz z Akwinu został uhonorowany tytułem Doktora Kościoła, a jego przydomki „doktor anielski” i „doktor powszechny” podkreślają jego wyjątkową mądrość i autorytet.
Patronat i trwały wpływ
Tomasz z Akwinu jest patronem dominikanów, teologów, studentów oraz wszystkich katolickich szkół i uniwersytetów. Jego postać stanowi wzór chrześcijańskiego intelektualisty, łączącego głęboką wiarę z rygorem naukowym, będąc symbolem harmonii między rozumem a wiarą. Jego dziedzictwo intelektualne i duchowe jest żywe do dziś, inspirując kolejne pokolenia.
Uznania i tytuły Tomasza z Akwinu
- Święty Kościoła katolickiego (kanonizowany w 1323 roku)
- Doktor Kościoła
- Przydomki: doktor anielski (*doctor angelicus*), doktor powszechny (*doctor communis*)
- Patron dominikanów, teologów, studentów, szkół i uniwersytetów katolickich
Ostatnie dni i śmierć
6 grudnia 1273 roku Tomasz z Akwinu doznał nagłego i gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia, co spowodowało, że zaprzestał pisania i dyktowania swoich dzieł. Mimo znaczącego osłabienia, podjął próbę podróży do Lyonu na sobór, jednak zmarł w drodze. Zatrzymano go w klasztorze cystersów w Fossanuova, gdzie 7 marca 1274 roku oddał ducha, mając 49 lub 50 lat.
Ciekawostki i ikonografia
W sztuce Tomasz z Akwinu jest zazwyczaj przedstawiany w białym habicie dominikańskim. Często towarzyszą mu atrybuty takie jak księga, pióro lub słońce umieszczone na piersi, symbolizujące jego oświecenie intelektualne i boską inspirację. Podczas swojego pobytu w Rzymie, Tomasz nawiązał współpracę z Wilhelmem z Moerbeke, wybitnym tłumaczem, co umożliwiło mu lepszy dostęp do oryginalnych tekstów greckich filozofów, w tym Arystotelesa. Dostęp do pierwotnych źródeł był kluczowy dla rozwoju jego synkretycznej filozofii i teologii.
Tomasz z Akwinu pokazał, że wiara i rozum mogą harmonijnie współistnieć, tworząc bogactwo myśli i głębokiego zrozumienia świata. Jego niezłomność w dążeniu do prawdy, mimo arystokratycznego pochodzenia i rodzinnego oporu, inspiruje do poszukiwania wiedzy i duchowości. Jego dzieła wciąż stanowią fundament dla teologii i filozofii katolickiej, a jego postać jest symbolem potęgi intelektu połączonego z głęboką wiarą.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Na czym polega filozofia św. Tomasza?
Filozofia św. Tomasza z Akwinu polega na syntezie myśli Arystotelesa z chrześcijańską teologią. Dążył do harmonii między wiarą a rozumem, uznając, że oba te źródła poznania prowadzą do prawdy.
Z czego zasłynął św. Tomasz?
Św. Tomasz zasłynął przede wszystkim jako najwybitniejszy teolog i filozof średniowiecza, twórca systemu filozoficzno-teologicznego zwanego tomizmem. Jego główne dzieła, takie jak „Suma teologiczna”, wywarły ogromny wpływ na rozwój myśli chrześcijańskiej i zachodniej filozofii.
Co zakłada tomizm?
Tomizm zakłada, że wiara i rozum nie są sobie przeciwstawne, ale uzupełniają się w dążeniu do poznania prawdy. Uznaje istnienie Boga jako pierwszej przyczyny i celu wszelkiego bytu, a także podkreśla znaczenie nauki i filozofii w rozumieniu świata i miejsca człowieka w nim.
Kto jest największym świętym?
Określenie „największy święty” jest kwestią subiektywną i zależy od perspektywy. Jednakże, ze względu na jego fundamentalny wkład w teologię i filozofię, św. Tomasz z Akwinu jest powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych i najbardziej wpływowych świętych w historii Kościoła.
Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomasz_z_Akwinu
